Haidlbärsch

Haidlbärsch
Wabbe	Kaad
Dialekt: Rhoifrängisch
Hauptvariante	Pälzisch
Regionalvariante	Kurpälzisch
Basisdade
Schdaad:	Daitschlond
Bundeslond:	Bade-Wirddebärsch
Regierungsb'ziag:	Karlsruh
Londgrääs:	Haidlbärsch
Geografisch Laach:	49° 25′ N, 8° 43′ O
Heh:	114 m iwa. NN
Fläsch:	108,83 km²
Aiwuhna:	146.466 '
B'velgerungsdischd:	1.346 Aiwuhna je km²
Boschläädzahle:	69115–69126 (alt: 6900)
Voawahle:	06221 (und 06202 im Grenzhof)
Nummaschild:	HD
Gemääschlissel:	08221000
Stadtgliedarung:	14 Stadtteile
Adress vun de Stadtvawaldung:	Marktplatz 10 69117 Heidelberg
Indaneduufdridd:	www.heidelberg.de
Owwabojamääschda:	Eckart Würzner (parteilos)
Lag vun de Stadt Haidlbärsch im Londgrääs Haidlbärsch

Die Aldschdadt vun Haidlbärsch vum Philosopheweg aus gsehe

Haidlbärsch (a Heidlberg) is ä Großschdadt in da (heidische) Kurpalz, am Ausgång vum Neggardal aus m Odewald in di Rhoiewene. Mit iwwer 140.000 Oiwohner is es di fimftgreescht Schdadt vun Bade-Wirddeberg. Bis 1720 is Heidlberg di Haubd- un Residenzschdadt vun da (hischdorische) Kurpalz gwest. Di im Johr 1386 gegrindete Uniwersided is di eltscht im heidische Deitschlånd un'n weldwaidde vun su monschm Schiela. Weltbekånnd is di Ruin vum Heidlberjer Schloß, des wu de Lije-Lui ("Loui XIV") vun soim Mellog abfaggle geloßd hod. - Grad su bekond wie dorsch soi Schloß is Haidlbärsch aach dorsch des schee ald Liedsche "Isch hon moi Häzz in Haidlbärsch valoore".

Geografie

Schdadtgliederung

Heidlberg beschdeht aus värzeh Schdadtdeile. Zur Inneschdadt ghere di Altschdadt, Bergheum, di Weschtschdadt un di Siedschdadt. Außerdem ghere di folgende umliegende Orde zum Schdadtgebiet: Boxberg, Emmertsgrund, Hendese, Kärsche, Neiene, Paffegrund, Rohrbach, Schlierbach, Wieblinge un Zigglhause (mit Pedersdal). An Bergheum un di Weschtschdadt ååschließend wärd uf em Gelände v um ehemolische Rångschier- un Giederbååhof da neie Schdadtdeil „Båånschdadt“ gebaud.

Oingemaindunge

Joor	Orde	Zuwaggs in ha
1891	Noieheem	497
1903	Handschuhsheem	1.546
1920	Wieblinge	966
1920	Kärschheem	1.375
1927	Rohrbach	1.140
1920/35	Grenzhof	445
1. Januar 1975	Ziegelhause	1.475

Klima

Haidlbärsch liechd in ennerer geschidzde Laach zwische Pälzerwald unn Odewald unn wärd zu 65 % vun maritime Luftmasse beschdimmd, die ausm Siedweschde herwehe. Die Laach am Ausgong vum Neggardal bewirgd ä iwwerdorschschniddlische Oozahl an Oschdwinde. Die Häng vum Odewald beginsdische Wolgebildung unn Niedaschläg. Vun 1971 bis 2000 iss in de DWD-Weddaschdadsion in Haidlbärsch ä Dorschschniddstemberadur vun 11,1 °C unn ä Niedaschlachsmeng vun 745 mm pro Jahr gemesse worre. Im Joor 2009 iss Haidlbärsch midd 11,7 °C Jahresmiddl de wärmschd Ord in Daitschlond gewessd.

Gschischd

De Schdaufa Kaisa Friedrisch I. Barbarossa hot soim Halbbruda Konrad 1155 uffm Raischsdaach in Woms die Palzgrafewürd valiehe. alsa donn 1195 geschdorwe is hot mer ihn im Kloscher Schäänau baigsedzd unn ään Johr schbäda is Haidlbärsch es erschdemol erwähnd worre. Irschbringlisch hot sisch des Gebied, wo die Schdadt Haidlbärsch endschdonne is, im B'sidz vum Bischdum Woms befunne. 1225 is awwa de Palzgraf bai Rhoi vum Womsa Bischuf mim Bursch unn Burschflegge Haidlbärsch belehnd worre. In Haidlbüärsch hot sisch aach schun ä womsarisch Feschdungsõõlach befunne, die hot awwa niks mim schbädare Haidlbärscha Schloss zu du g'habd. Do hot sisch aach die Peterskärsch befunne unn die is dodemid älda als die Schdadt selbschd. Haidlbärsch hot sisch zum Zendrum vum pälzische Herrschafdsberaisch endwiggeld unn is donn aach Haubdschdadt vun de Palz worre. Obwohl des Gebied jedzad zer Kurpalz g'herd hot, henn en paar Besidzunge noch zu Woms g'herd, deswege hot mer de Womser Hof arischded, um des zu vawalde. 1356 is die Palzgrafschafd bai Rhoi zur Kurpalz umgewandeld worre unn Haidlbärsch is 1386 midd de Grindung vun de Karl-Rupreschd-Universidäd donn Sidz vum Kurfärschd worre. Die hot Kurfärschd Rupreschd I. hot im Johr 1386 in Haidlbärsch gegrinded, die äldschd Universidäd im haidische Daitschlond (Die Karls-Universidäd vun Prag im domolische HRR is 1348 gegrinded worre). Organisador vun de Grindung war de Gelehrde Marsilius von Inghen, der hot Erfahrung vun de Universidäd in Paris midgenumme unn is de erschd Regdor worre. De Käänisch Rupreschd III., wella vohea Pälza Kurfärschd gewese is, hot de Rupreschdsbau baue losse, wella ihm als Herrschafdspalaschd gediend hot, Haidlbärsch war sozusage "Haubdschdadt" vum HRR. Aach die Hailiggaischdkärsch hot er õõfonge baue zu losse, do is er donn schbäda midd soina Gaddin baig'sedzd worre. Im ärschde Värdel vum 15. Jh. is de Pabschd Johann XXIII. in Haidlbärsch g'fange genumme worre, waila sisch nedd em Konschdanza Konzil unnerziehe wolld. Luddwisch de dridde, en Gönna Oswald vun Wolgeschdää, hot de Bau vun de Hailiggaischdkärsch waida voran gedriwwe.

Bolidig

Es Owwerhaubd vun de Schdadt heeßt said 1875 Owwerbirgamaischda, said 2006 is des de badailose Eckart Würzner.

Gemainderad

Die Wahlergebnisse vun 2004 unn 2009:

Wahl	2004		2009
Baddai	Stimmen	Sitze	Stimmen	Sitze
CDU	25,9 %	11	20,1 %	9
SPD	21,6 %	9	16,8 %	7
Griene	-	-	15,1 %	6
GAL	21,4 %	9	10,2 %	4
FDP	6,8 %	3	9,1 %	4
Heidelberger	10,6 %	4	8,6 %	3
generation.hd	3,2 %	1	5,8 %	2
FWV	4,5 %	2	5,8 %	2
Bunte Linke	3,1 %	1	5,4 %	2
HD P. u. E.	-	-	3,1 %	1
Onnere	2,8 %	0	0 %	0
Wahlbetailischungg	50,5 %		48,8 %

Schdädtepaddnaschafde

• Montpellier, Frongraisch, said 1961
• Cambridge, Großbritannje, said 1965
• Rehovot, Israel, said 1983
• Simferopol, Ukraine, said 1991
• Bautze, Daitschlond (Saksä), said 1991
• Kumamoto, Japan, said 1992

Websaide

•  Commons: Haidlbärsch — Waitere Mulitimediadataie zum Artikel

•  Wikisource: Haidlbärsch – Qwelle un Volltegschde
• Schdad Haidlbärsch
• Hisdorisch-aschidegdonischi Saide

Äänzlnoowaise

Medropolregion Rhoi-Negga

Kraisfrai Schded: Frongedahl | Haidlbärsch | Landach | Ludwichshafe | Monnem | Naischdadt | Schbaija | Woms

Londkrääs: Derkem | Berschschdrooß | Germersche | Neggar-Odewald | Rhoi-Neggar-Krääs | Rhoi-Palz-Krääs | Siedlischi Woischdrooß