Haidlberjer Schloßkraitsche
| Haidlberjer Schloßkraitsche | |
|---|---|
Haidlberjer Schloßkraitsche |
|
| Syschdematik | |
| Asteride | |
| Euasteride I | |
| Unnerklass: | Roseähnlische (Rosidae) |
| Ordnung: | Libbebliedeardische (Lamiales) |
| Familje: | Wegerischgewächse (Plantaginaceae) |
| Gaddung: | Zymblkraider (Cymbalaria) |
| Biologischi Nomenklatur | |
| Cymbalaria muralis
G. Gärtner, B. Mey. un Scherb, 1800 |
|
Des Haidlberjer Schloßkraitsche (Cymbalaria muralis, frieher: Linaria cymbalaria) is e Bliedeplånz wu gern in Mauerritze wachst. Grad uff-m Haidlberjer Schloß ka-ma-s finne un doher hot-s aa soin Nåme.
Inhald |
Plånzebeschraiwung [beawaide]
Des Haidlberjer Schloßkraitsche is e mehrjährische un, wie da Nåme schun sescht, kraudische Plånz mit bis zu 60 cm långe, foine Schdengl, wu kleddare odder runnerhänge. Di Bliede sin monosymmedrisch (des heeßt schbigglsymmedrisch) un hawwe hellvioledde Faabtän. Bliehe duds långe Zait im Johr, vor allem awwer vum Juni bis-m Sebdember.
Di Blädder sin braid gelabbt, mit zugschbitzde Labbe. Di Schdengl un di Unnersaide vun de Blädder sin oft purpurfarwisch.
Lewensraum [beawaide]
Des Haidlberjer Schloßkraitsche is da änzische Verdreder aus da Gaddung vun de Zymblkraider, wu in Daitschlånd wachst. Urschbringlisch schdammt-s awwer, wie soi Verwåndte aus da selwe Gaddung aa, aus-m Middlmeergebiet. Vun Nadur aus kummt-s in de Felse vun Gebirge in Nordidalje un da närdlische Adria vor. Ugfähr im seschzähnde Johrhunnert hot ma-s als Zier- un Hailplånz in Middlairoba oigfiehrt. Hait ka-ma-s weldwait in Felse un in Mauerritze finne.
Des Haidlberjer Schloßkraitsche mag Fels- un Mauerritze mid-are gewisse Faischdischkait an warme, halbschaddische bis sunnische Schdåndorde. S kummt vun da colline bis zur unnermontane Heheschduf vor. Noch-em Ellenberg is es e Åzaijerplånz fä Halblischt, Wärme un mäßisch schdiggschdoffraische Schdåndorde mit-are subozeånische Verbraidung.
Hait verwendt ma-s gern in Schdåågädde un zur Verzierung vun Mauare im Gadde.
Ekologie [beawaide]
Di Bliede werre vun Biene un Schwebfliege beschdaibt. Noch da Befruchdung hot des Kraut gånz aijene un indressånde Aijeschafde: Wann da Fruchtschdiel ausgewachse is, schbringe an jedare Fruchtkabsl drai Klabbe uf un di Såme werre fraigestzt. Awwer net alle. Da ledschde blaibt noch fescht hogge. Dånn biegt sisch di Fruchd vum Lischt fort un wachst dodemit, wann meglisch, in Fels- odder Mauerritze noi. Denn Vorgång heeßt ma Phototropismus. Doduajsch kånn da Såme glai ginschdische Bedingunge finne, an-eme geaignte Schdåndort zu kaime.
Verwendung un Hailwirgung [beawaide]
Des Haidlberjer Schloßkraitsche wirkt enzindungshemmend un loßt Wunde besser haile. Di Vidamin-C-raische Blädder mid ihrm laischd schaafe Gchmagg ka-ma in Salade un Subbe verwenne. Frieher hot ma mi-da Plånz aa gfärbt.
Bemergung zur Syschdematik [beawaide]
Di Zuordnung is net oihaitlisch. Newa da Familje vun de Wegerischgewächse (Plantaginaceae) wärd-s tailwais aa in di Familje vun de Braunworzgewächse bzw. Racheblietler (Scrophulariaceae) odder selli vun de Ehrepraisgewächse (Veronicaceae) gschdellt.
Lidaradur [beawaide]
- H. Ellenberg: Vegetation Mitteleuropas mit den Alpen. 5. Ufflag, Ulmer-Verlag, 1996
- R. Düll un H. Kutzelnigg: Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands. 6. Ufflag, Quelle & Meyer-Verlag, 2005, ISBN 3-494-01397-7
- Margot Spohn un Marianne Golte-Bechtle: Was Blüht den da? Enzyklopädie, Kosmosverlag, 2005
- Schmeil-Fitschen: Die Flora von Deutschland interaktiv, ISBN 3-494-01368-3
- Südhessisches Wörterbuch, Bånd 3, H - Ksch, 1977