Zum Inhalt springen

Wort:Homonyme im Pälzische

Vun Wikipedia
(Nochgschiggd worre vun Wort:Homonyme)

Homonyme [vum grieschische homonymos] sin Werder mit unnerschiedlischer Bedeitung, wu sisch gleisch åhere.

Genaugenumme handlt sischs dodebei um Homophone. Homophone sin ää Sort Homonyme. E anner Sort Homonyme sin Homographe. Des sin Wärder wu verschiede gschbroche, awwer gleisch gschriwwe werre. Da s im Dialegd kä Reschtschreibregle gibt, gibts aa kä eideidische Homographe.

Viele Homonyme vum Hochdeitsche hawwe aa im Kurpälzische ihr Enschbreschung, zum Beischbiel: Seid / Said (Seite / Saite), Lärsch / Lersch (Lärche / Lerche). Awwer s gibt aa e paa schbeziell pälzische Homonyme:

KurpälzischHochdeitsch
Ball m / ballBall / bald
Bier f / Bier nBirne / Bier
Biewel n / fkleiner Junge / Bibel
Brille f pl / brilleBrillen / brüllen, schreien
Brode m / f plBrote / Braten
Bumb fPumpe / Bombe
Butze m (dreifach) / butzeButzen (Verkleidung) / Klümpchen /
Apfelrest (Kerngehäuse) / putzen
Dinggl mDinkel / Dünkel
Dir f / dirTür / dir (betond)
Diregder m / diregderDirektor / direkter
Droht m / (der) drohtDraht / (er) droht
Fall m / fFall / Falle
Fedder f / Vedder mFeder / Vetter
Feier f / Faier nFeier / Feuer
Gaas f / Gas nZiege / Gas
geliddegeläutet / gelitten
Gerischt n (dreifach)Gericht / Gerüst / Gerücht
ghere / kehregehören / kehren
Gries m / Grieß f plGries / Grüße
Haus n / haußHaus / hier außen
Hemmer n pl / Hämmer m pl / hemmer (regional)Hemden / Hämmer / haben wir
isch (regional)ist / ich
Kammer f / kammerKammer / kann man
Leeder f / Leder nLeiter / Leder
leide (dreifach)läuten / leiden / leiten
lese / leeselesen / lösen
Lischt n / f / fLicht / Liste / List
ma (dreifach)man / wir (ubetond) / mir (ubetond)
Mais m / f plMais / Mäuse
Newwl m / Näwwl m pl (Sainäwwl)Nebel / Näbel (Schweinenäbel)
Not f (dreifach)Naht / Not / Note
Rescht m / nRest / Recht
Reis m / fReis / Reise
Rod m / n / rodRat / Rodung / rot
Schåi m / schåiSchein / scheu
Schal m / fSchal / Schale
Staab m / Stab mStaub / Stab
Wedder n / wedderWetter / gegen, wider
Wisse n / f plWissen / Wiesen
zammeghere / zammekehrezusammengehören / zusammenfegen
Zäh m pl / zähZähne / zehn

Di meischde vun denne Homonyme gibts in da ganze Kurpalz, mansche bloß im ne Teilgebiet davuu.

Homonyme im Hochdeitsche, wu im Kurpälzische koine sin

[Om Gwelltegschd schaffe]
HochdeitschKurpälzisch
Felle n pl / Fälle m plFelle / Fäll
Hahn mGoggl, Hahn, Gogglhahn / Hahne
ist / ißtis (reg.: isch) / ißt
Leere f / Lehre fLeere / Lehr
Leiter f / mLeeder / Leiter
malen / mahlenmole / mahle
Mann / manMånn / ma
Presse fBress / Bresse
Rad n / Rat mRad / Rot
Raten f pl / ratenRade / roode
Rhein m / Rain mRhoi / Råå
siebensiewe / siwwe
Tor n / mDor / Tor
Wagen m / Waagen f pl / wagenWarre / Wooge (Waage) / waage
wieder / widerwidder / wedder

Die Aad wiemas babble dud unaschaid sisch inde pelsische Regione. Zum Baischbiel sinn die zwee Homonyme im Kuapelsische „Bier (Birne / Bier)“ un „Bumb (Pumpe / Bombe)“ uff Voadapelsisch kenni. Do heesds donn „Biea (Bier) / Beea (Birne)“ un „Bumb (Pumpe) / Bomb (Bombe)“. Oinische d'vu gibs a uff Hochdaidsch, onnare awwa nedd.

VoadapelsischHochdaidsch
Ball m / ballBall / bald
Bonde fBande
Buzze fPutzen / Popel
Bong'g fBank
Drugg mDruck
Faija f / nFeier / Feuer
Fudda nFutter
Glufd fKluft
G’rischd n (dreifach)Gericht / Gerüst / Gerücht
Gummi m / nGummi
Gwedsch mZwetsche / Quetsche
Koschde f / koschdeKosten / kosten
Lea fLehre
Leeda f / nLeiter / Leder
Lischd n / f / f (dreifach)Licht / Liste / List
ma (dreifach)man / wir (ubdoond) / mir (ubdoond)
Maal n (dreifach)Mahl / mal / Mal
Mien f (dreifach)Mine (zweifach) / Miene
Mondl m / fMantel / Mandel
Mudda mMutter
Newwl m sg / m plNebel / Näbel
Reema mRömer
Rieme mRiemen
Rogg mRock
Schdaawb m / mStaub / Stab
Schdaija m / nSteuer
Schdrauß mStrauß
Toon mTon
Wedda n / weddaWetter / gegen, wider
Zoll m / nZoll
zommekearezusammengehören / zusammenfegen

Homonyme uff Hochdaidsch, wu uff Voadapelsisch kenni sinn

[Om Gwelltegschd schaffe]
HochdaidschVoadapelsisch
malen / mahlenmoole / mahle
Mann / manMonn / ma
siebensiewe / siwwe
Taube m / fDaawa / Tauwb
Tor n / mDoa / Toa
wieder / widerwidda / wedda
überdachtiwwadachd / iwwadengd

f – femininum (weiblisch)

m – maskulinum (männlisch)

n – neutrum (säschlisch)

pl – plural (Mehrzahl)

sg – singular (Oizahl)

Zurigg zum rheifränggische Wiktionary